De meeste echtparen die nog niet meteen of niet meer kinderen willen grijpen ernaar: voorbehoedsmiddelen. In dit artikel een uiteenzetting van verschillende middelen met hormonen. Welke zijn populair in christelijk Nederland? Welke zijn ‘ethisch verantwoord’? En is het Mirena-spiraaltje nu echt abortief?

Hoewel sommige christenen weloverwogen kiezen voor een natuurlijke geboorteregeling, hebben verreweg de meesten geen enkel bezwaar tegen vormen van anticonceptie die bij de apotheek verkrijgbaar zijn. De pil is nog altijd het meest voorkomende voorbehoedsmiddel, gevolgd door sterilisatie en het condoom. Toch is er de laatste tijd een lichte kentering zichtbaar. Met name de pil boet aan populariteit in (want: het eeuwige hormoonslikken staat veel vrouwen tegen), het condoom is voor veel echtparen een libidokiller en steriliseren... tja, da’s toch wel heel definitief. Daarnaast verschijnen steeds meer nieuwe hormonale anticonceptievormen op de markt, waar men weifelend tegenover staat. Zijn ze betrouwbaar? Verantwoord? Praktisch? Welk middel moet je kiezen?

‘Leven’

Eerst maar eens een stukje biologie. Om te weten welk voorbehoedsmiddel je nodig hebt, is het immers handig om te weten hoe een baby ontstaat (en hoe je dit dus ook kunt voorkomen). Een bevruchting vindt meestal in de eileiders plaats. Daar ontmoeten eicel en zaadje elkaar. Een paar uur na de versmelting tussen beide kernen vinden de eerste delingen plaats. De bevruchte eicel, nu embryo geheten, beweegt zich al verder delend in enkele dagen naar de baarmoeder. Zo’n acht à tien dagen na de bevruchting nestelt hij zich in.

Sommige christenen gaan ervan uit dat je van ‘leven’ spreekt zodra eicel en zaadcel elkaar ontmoeten. Anderen vinden dat je pas kunt spreken van een menselijk embryo nadat innesteling in de baarmoeder heeft plaatsgevonden. De 'schoot' in Psalm 139:13-15 (‘Gij hebt mij in de schoot van mijn moeder geweven’) wordt kennelijk verschillend geïnterpreteerd... en daardoor wijzen bepaalde christenen voorbehoedsmiddelen af, die voor anderen wel acceptabel zijn. Maar welk standpunt ze ook aanhangen: in beide gevallen is men het erover eens dat een voorbehoedsmiddel in elk geval een samensmelting van eicel en zaadcel moet tegengaan. Het koperspiraaltje, dat geen hormonen bevat en de innesteling bemoeilijkt, maar geen bevruchting verhindert, kan op weinig aanhang rekenen. De morning-afterpil evenmin, met name vanwege het tijdstip waarop hij wordt ingenomen. De Mirena-spiraal (zie verderop) is voor veel dames een twijfelgeval.

Omdat de pil het populairste anticonceptiemiddel is en Mirena zich in steeds meer fans mag verheugen, worden deze twee apart genoemd. Daarnaast volgen nog een paar middelen waarvan ook steeds meer gebruik wordt gemaakt. Naar een gedecideerd antwoord ‘of het nu wel of niet mag’ zul je in dit artikel tevergeefs zoeken. Het doel is niet om uitspraken te doen; wel om informatie te verschaffen waarmee je zelf een weloverwogen keuze kunt maken.

1. De pil

'De pil', ook wel combinatiepil genoemd, bestaat uit een oestrogene en een progestagene component. Progestagenen zorgen ervoor dat er geen zwangerschap optreedt en oestrogenen zijn toegevoegd om een 'normaal' bloedingspatroon te krijgen, lijkend op een gewone cyclus.

De pil remt zowel de eicelgroei als de eisprong. Ook de kwaliteit van het baarmoederhalsslijm gaat erop achteruit, zodat zaadcellen moeilijker doordringen tot de baarmoeder en een eventuele innesteling, mocht er toch een eitje bevrucht raken, onmogelijk wordt gemaakt. Van dat laatste zijn weinig pilgebruiksters zich bewust, al is het wel terug te vinden in de bijsluiter.

Betrouwbaar?

Slechts in 0,16% van de gevallen kan toch een zwangerschap ontstaan. Maar let op: je kunt een verhoogd risico lopen op zwangerschap bij maagdarmstoornissen met braken en/of diarree en bij gebruik van bepaalde geneesmiddelen, zoals antibiotica.

Voordelen

Minder bloedverlies (en daardoor minder kans op bloedarmoede); minder pijn tijdens de ongesteldheid; tot 50% minder kans op (goed- en kwaadaardige) gezwellen in baarmoeder en eierstokken; minder kans op PMS (premenstrueel syndroom of spanning); door middel van ‘doorslikken’ kun je je menstruatie plannen wanneer het jou uitkomt.

Nadelen

Het langdurig slikken van hormonen staat meer en meer mensen tegen: het past niet bij de moderne opvattingen over gezond leven. De meest genoemde bijwerkingen: misselijkheid, gespannen aanvoelende borsten, lichte tussentijdse bloedingen ('spotting') en libidoverlies (minder zin in seks). Een combinatie van roken en de pil kan leiden tot een verhoogde kans op hart- en vaatziekten.

www.anticonceptiepil.nl

2. De Mirena-spiraal

Ruim 100 jaar geleden begonnen artsen te experimenten met het plaatsen van een zijden ring in de baarmoeder om een zwangerschap te voorkomen. Dit mondde 40 jaar geleden uit in de ontwikkeling van een spiraal. Lange tijd was de koperspiraal zonder hormonen, die een irriterende werking had op het baarmoederslijmvlies, de enige variant. Sinds een aantal jaren is Mirena op de markt, het snelst groeiende langetermijn-anticonceptiemiddel. Afgelopen jaar nam het gebruik van Mirena toe met ruim 10%.
Evenals de pil bevat Mirena een hormoon dat te vergelijken is met progesteron (een hormoon dat door het lichaam zelf wordt gemaakt). Alleen is de dosering veel lager en werkt het plaatselijk. Het hormoon, levonorgestrel, kan de eisprong onderdrukken. Mirena zorgt er eveneens voor dat het slijm in de baarmoederhals taaier en dikker wordt; dit maakt dat de zaadcellen moeilijk in de baarmoeder kunnen doordringen.

Het is mogelijk (het is onbekend hoe groot die kans is) dat een eicel toch bevrucht raakt. Waarschijnlijk is die kans groter dan bij het gebruik van de pil. Het hormoon van de Mirena zorgt ervoor dat het baarmoederslijmvlies niet in staat is om een eventueel bevruchte eicel te laten innestelen.

Betrouwbaar?
Volgens de Pearl-index wordt bij een goed geplaatste Mirena-spiraal 0,15% van de gebruikers binnen een jaar toch zwanger.

Voordelen?
De Mirena-spiraal zorgt voor een sterk verminderde menstruatie. Bij 25% van de vrouwen blijft de menstruatie zelfs helemaal uit. Ook heeft de Mirena weinig bijwerkingen als gewichtsverlies en een verminderd libido, dit in tegenstelling tot andere hormoonhoudende anticonceptie.

Nadelen?
Het inbrengen van de spiraal kan pijn doen, met name bij vrouwen die geen kinderen gebaard hebben of nog maagd zijn. Een ander nadeel is dat het onduidelijk is of de Mirena-spiraal in alle gevallen de eisprong onderdrukt. Hoewel er veelal geen eisprong en dus geen bevruchting plaatsvindt, kan dit soms wel voorkomen. Hoe vaak en waarom is onbekend. Na deze bevruchting werkt de Mirena wel abortief: het baarmoederslijmvlies stoot het embryo af.

Andere nieuwkomers op de anticonceptiemarkt

NuvaRing

Een vaginale, hormoonhoudende ring die eens per drie weken vervangen moet worden, waarna een ‘ringloze’ week volgt. Hormonen worden vanuit de ring continu in zeer lage hoeveelheden afgegeven aan de vaginawand, zodat ze  worden opgenomen in het bloed. Vanaf daar werken de hormonen precies hetzelfde als de pil. Ze remmen de ontwikkeling van een eicel, waardoor de maandelijkse eisprong niet zal plaats vinden.

Voordeel: De NuvaRing bevat dezelfde hormonen als de pil, met dezelfde risico’s op een eisprong (en dus dezelfde ethische overwegingen). Je hoeft er alleen niet dagelijks aan te denken.

Nadeel: Mogelijke bijwerkingen zijn hoofdpijn, vaginale afscheiding, irritatie van de vagina en vaginale infectie.

www.nuvaring.nl

Implanon

Implanon is een lucifergroot, hormoonhoudend staafje dat onder de huid van je bovenarm wordt aangebracht door de huisarts en de werkzame stof progestageen etonogestrel bevat. Etonogestrel onderdrukt de eisprong. Verder zorgt het ervoor dat zaadcellen moeilijk door de slijmprop in de baarmoederhals kunnen doordringen en wordt de baarmoeder minder geschikt gemaakt voor het innestelen van de eicel.

Voordeel: drie jaar lang geen omkijken naar anticonceptie. Je menstrueert in die tussentijd nauwelijks, wel zijn er af en toe kleine bloedingen waar te nemen, vergelijkbaar met die tijdens het gebruik van een Mirena-spiraal.

Nadeel: Er zijn gebruiksters die beweren zwanger te zijn geraakt. Vermoedelijk is er bij het inbrengen van het staafje iets fout gegaan, althans, dat beweert de fabrikant.

www.implanon.nl

Dit artikel verscheen eerder in Eva. Het werd geschreven door Maartje Nitrauw en Marlies Medema.